نقش پروبیوتیک ها در بهبود عملکرد گاوهای شیری از جمله مواردی است که در مباحث مربوط به افزودنی های خوراک کمتر به آن پرداخته شده است. در حالی که در نگرش های نوین دانش تغذیه نشخوارکنندگان، بهبود عملکرد دستگاه گوارش با بهره گیری از پروبیوتیک ها دارای اهمیت روزافزون شده است. چرا که بسیاری از ناهنجاری های گوارشی در اثر عملکرد نامطلوب میکروارگانیسم ها بوده و بنابراین تداخل از طریق میکروارگانیسم های مفید به عنوان یک روش پایدار و کم هزینه مورد توجه قرار گرفته است. در این مقاله قصد داریم به عملکردهای باکتری ها و مخمرهای پروبیوتیکی در شکمبه نشخوارکنندگان بپردازیم.
محیط شکمبه نشخوارکنندگان از جمله گاوهای شیری دنیایی متراکم از فعالیت های میکروارگانیسمی است. اگرچه این مسئله یک مزیت زیستی محسوب می شود، اما با توجه به نیاز روزافزون به بهره وری بالا و مصرف جیره های غذایی متراکم، شرایط میکروبی و تولیدات آن ها به سمت نامطلوبی می رود. همچنین با توجه به نیاز به بهبود بازدهی خوراک مصرفی و عملکرد میکروبی شکمبه مداخلات با بهره گیری از پروبیوتیک ها مورد توجه قرار گرفته است.
عموما تصور می شود باکتری های پروبیوتیکی صرفا در روده عملکرد خود را به جا می گذارند، حال آنکه تحقیقات اخیر نشان می دهند این باکتری ها می توانند در شکمبه نیز مفید واقع شوند.
پروبیوتیک چیست؟
پروبیوتیک به هر میکروارگانیسم زنده ای گفته می شود که دارای عملکرد مفید در دستگاه گوارش موجودات زنده است. باکتری ها، مخمرها و باکتریوفاژها از جمله پروبیوتیک هایی هستند که در تغذیه نشخوارکنندگان کاربرد دارند. پروبیوتیک ها به طور کلی از طریق مکانیسم های زیر با میکروارگانیسم های مضر مقابله کرده و شرایط را به نفع حیوان میزبان تغییر می دهند.
- حذف: پروبیوتیک ها با تولید ترکیبات کاهش دهنده عملکرد یا کشنده، باعث کاهش رشد باکتری های مضر می شوند. برخی از باکتری های پروبیوتیکی باعث تقویت عملکرد سلول های دستگاه گوارش علیه باکتری های مضر نیز می شوند. مخمرها نیز می توانند از طریق فرایندهایی باکتری های نامطلوب شکمبه را کاهش دهند.
- رقابت: پروبیوتیک ها با باکتری های مضر بر سر منابع غذایی نظیر انرژی و نیتروژن رقابت می کنند و باعث کند شدن روندهای مضر می شوند.
- جایگزینی: پروبیوتیک ها با توان چسبیدن قوی تر به بافت سلول های دستگاه گوارش قادر هستند ضمن کاهش جمعیت میکروب های مضر، از آسیب رسانی آن ها به بدن حیوان نیز جلوگیری کنند.
- مصرف تولیدات نامطلوب: پروبیوتیک ها قادرند با مصرف تولیدات نامطلوب برخی باکتری ها در دستگاه گوارش از آسیب رسانی آن ها جلوگیری کنند.
در ادامه این مقاله به نمونه هایی از عملکرد سویه های پروبیوتیکی در شکمبه خواهیم پرداخت.
باکتری ها
اثرات استفاده از پروبیوتیک ها و پری بیوتیک ها بر وضعیت سلامت گوساله
باسیلوس سوبتیلیس
باکتری باسیلوس سوبتیلیس به سبب مقاومت بالا در شرایط محیطی نامساعد به عنوان یکی از سویه های محبوب پروبیوتیکی شناخته می شود. در تحقیقات، عملکردهای مثبتی از جمله افزایش تولید شیر و ترکیبات شیر(چربی، پروتئین، لاکتوز و…) مشاهده شده است. همچنین افزایش هضم فیبر در کنار کاهش تولید متان از جمله اثرات باسیلوس سوبتیلیس در شکمبه بوده است. همچنین باسیلوس سوبتیلیس به سبب داشتن اسیدهای چرب شاخه دار در ساختار خود موجب بهبود پروفایل اسیدهای چرب شیر می شود.
از سوی دیگر باسیلوس سوبتیلیس توان مصرف اکسیژن و ایجاد شرایط بی هوازی را در شکمبه دارد. در تحقیقی دیگر استفاده از سویه باسیلوس سوبتیلیس در خوراک گاوهای دوره انتقالی اثراتی همچون کاهش اسیدهای چرب غیر استریفیه و اجسام کتونی را به همراه دارد. محققان علت این موضوع را رسیدن سویه باسیلوس سوبتیلیس به روده و اثرگذاری مثبت در آن بخش عنوان کرده اند که منجر به کاهش تحریک دستگاه ایمنی شده است. چرا که در این پژوهش فاکتورهای ایمنی نیز کاهش یافته بودند.
این موضوع توان یاری بخشی باسیلوس سوبتیلیس به گاوهای شیری پرتولید را پررنگ تر از پیش می کند. چرا که توجه دامداران عمدتا به عملکرد باکتری های شکمبه است و به سلامت روده توجه کمتری می شود. در حالی که به طور پنهان اثرگذاری بسیاری را در عملکرد دام دارد.
لاکتوباسیلوس اسیدوفیلوس
باکتری لاکتوباسیلوس اسیدوفیلوس یکی از باکتری های پروبیوتیکی است که می تواند اثرات مثبتی را در روده داشته باشد. مطالعات نشان می دهند لاکتوباسیلوس اسیدوفیلوس موجب افزایش طول پرزهای روده شده که در نتیجه آن جذب مواد مغذی افزایش می یابد. همچنین این باکتری موجب افزایش جمعیت باکتری های مفید روده می شود.
مطالعات در رابطه با مصرف لاکتوباسیلوس اسیدوفیلوس در گاوهای شیری نشان داده است این سویه پروبیوتیکی می تواند در کاهش ورم پستان نیز موثر باشد.
انتروکوکوس فاسیوم
انتروکوکوس فاسیوم یکی از سویه های باکتریایی پروبیوتیکی است که توان تثبیت بالایی در روده دارد. همچنین به طور موثری در بهبود عملکرد سایر باکتری های روده دخیل است. به همین سبب سویه پروبیوتیکی انتروکوکوس فاسیوم می تواند در تعادل شرایط میکروبی روده بسیار موثر باشد.
پدیکوکوس اسیدیلاکتیسی
سویه باکتری پروبیوتیکی پدیوکوکوس اسیدیلاکتیسی در تقویت سیستم ایمنی موثر است. همچنین در تقویت سلامت دستگاه گوارش نقش دارد. این باکتری با تولید آنتی اکسیدان نیز می تواند به تقویت ایمنی و سیستم آنتی اکسیدانی کمک کند.
مطالعات تخصصی در گاو شیری نشان داده است که افزودن پدیوکوکوس اسیدیلاکتیسی موجب کاهش معنی دار سلول های سوماتیک شیر می شود.
لاکتوباسیلوس رهامونوسوس
باکتری های لاکتوباسیلوس رامونوسوس موجب کاهش وقوع اسهال ناشی از رتراویروس ها می شود. همچنین در کاهش قدرت بیماری زایی باکتری اشریشیا کلای موثر است. این باکتری در تقویت سد روده ای و کاهش التهاب های ناشی از آن موثر است. همچنین با تقویت پاسخ های ایمنی می تواند در هنگام بروز بیماری کمک کننده باشد.
در پژوهشی بر روی گاوهای شیری مشخص شد که باکتری لاکتوباسیلوس رامونوسوس موجب کمک به مهار پاتوژن های عامل ورم پستان می گردد.
مخمرهای ساکرومایسس سرویزیه و ساکرومایسس بولاردی
مخمرها از جمله افزودنی های خوراکی رایج در میان دامداران هستند. چرا که عملکرد مثبت آن ها به وضوح مشاهده شده است. آن ها با ایجاد شرایط بی هوازی با مصرف اکسیژن، کاهش جمعیت باکتری های تولید کننده و افزایش جمعیت باکتری های مصرف کننده لاکتات، افزایش جمعیت و عملکرد باکتری ها و قارچ های هضم کننده فیبر، موجب بهبود عملکرد نشخوارکنندگان، به ویژه در شرایط تنش می شوند. سویه های ساکرومایسس سرویزیه و ساکرومایسس بولاردی از جمله مخمرهای رایج در تغذیه گاوها هستند. ساکرومایسس بولاردی قادر به عبور از شرایط pH شیردان بوده و می تواند در هنگامی که شرایط برای ایجاد اسیدوزیس روده ای (در روده بزرگ) فراهم است کمک کننده باشد.
مخمر دامی ساکرومایسیس سرویزیه در تغذیه دام های نشخوارکننده
شرکت سپهر سامان فرتاک تولید کننده تخصصی محصولات مخمری و پروبیوتیکی با نام های تجاری ای-رومکس و ای-پرو پلاس است که شما می توانید جهت مشاوره در رابطه با این محصولات از طریق راه های ارتباطی با کارشناسان ما در ارتباط باشید.
