در کارخانه تولید خوراک، آلودگی فقط از مواد اولیه وارد نمیشود. گردوغبار، بقایای خوراک، رطوبت و نقاطی از تجهیزات که بهخوبی تمیز نمیشوند، میتوانند به محل ماندگاری میکروارگانیسمها تبدیل شوند. این موضوع در خطوط تولید خوراک دام، طیور و آبزیان اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا بعد از اکستروژن یا پلت، خوراک ممکن است از خشککن، کولر، سیستم روغنزنی، الواتورها و مخازن مختلف عبور کند و در هر یک از این نقاط دوباره در معرض آلودگی قرار گیرد. در این مقاله به بررسی روش ضدعفونی خوراک پرداخته می شود.
مقدمه:
خوراک میتواند یکی از راههای ورود عوامل بیماریزا به بدن دام، طیور و آبزیان باشد. در این میان، سالمونلا یکی از مهمترین آلودگیهای میکروبی در کارخانههای تولید خوراک است. بررسیها نشان دادهاند که مواد اولیه و گردوغبار میتوانند در ورود و پخش سالمونلا در کارخانه نقش داشته باشند. همچنین آلودگی در همه بخشهای خوراک بهطور یکنواخت پخش نمیشود. به همین دلیل، منفی بودن نتیجه یک نمونه از خوراک نهایی، لزوماً به معنی پاک بودن تمام خوراک یا کل خط تولید نیست. طی نمونهبرداری های انجام شده در تحقیقات علمی از کارخانجات خوراک بیشتر آن ها آلوده به باکتری های بیماری زا در خط تولید خود بودند که نشان می دهد علاوه بر خوراک نهایی، محیط کارخانه و تجهیزات تولید خوراک نیز باید به طور منظم بررسی شوند.
تمیز بودن با ضدعفونی کردن فرق دارد؟
برای داشتن یک برنامه بهداشتی درست، باید چند مفهوم را از هم جدا کنیم.
پاکسازی یعنی گردوغبار، چربی، خوراک چسبیده و مواد باقیمانده از روی تجهیزات حذف شوند.
ضدعفونی یعنی بعد از پاکسازی، تعداد میکروارگانیسمهای مضر روی تجهیزات کاهش پیدا کند یا از بین بروند.
آلودگیزدایی خوراک به اقداماتی گفته میشود که برای کاهش آلودگی خود خوراک انجام میشود؛ مانند استفاده از حرارت یا مواد ضد میکروبی.
اگر هدف این باشد که باقیمانده خوراک قبلی یا موادی مثل داروها و افزودنیها از خط تولید خارج شوند، معمولاً خط با یک ماده مناسب تمیز میشود یا ترتیب تولید جیرهها طوری تنظیم میشود که احتمال انتقال باقیماندهها به جیره بعدی کمتر شود. این تفاوت مهم است، چون اگر هنوز روی تجهیزات خوراک، چربی یا گردوغبار باقی مانده باشد، ضدعفونیکننده نمیتواند بهخوبی عمل کرده و اثر آن کاهش می یابد.
چرا یک خط تولید خوراک ظاهرا تمیز می تواند آلوده باشد؟
کارخانههای تولید خوراک معمولاً محیطی خشک دارند، اما این موضوع به معنای نبود آلودگی میکروبی نیست. باکتریهایی مانند سالمونلا میتوانند برای مدت طولانی در گردوغبار، بقایای خوراک و بخشهای دور از دسترس تجهیزات باقی بمانند. مطالعات مختلف نیز نشان دادهاند که برخی آلودگیها میتوانند در محیط کارخانه ماندگار شوند و حتی با تشکیل بیوفیلم (Biofilm) روی سطوح، حذف آنها دشوارتر شود. بنابراین، آلودگیهای ماندگار معمولاً با یک مرحله پاکسازی یا ضدعفونی برطرف نمیشوند و لازم است علاوه بر ضدعفونی، محل تجمع آلودگی و مسیر انتشار آن در خط تولید نیز شناسایی و کنترل شود.
آلودگی بیشتر در کدام بخشهای کارخانه تجمع پیدا میکند؟
آلودگی میتواند در تمام مسیر تولید، از دریافت مواد اولیه تا بستهبندی محصول نهایی، ایجاد شود. مهمترین نقاط حساس عبارتاند از:
۱. دریافت و ذخیره مواد اولیه
مواد اولیه، سیلوها، هاپرها و تجهیزات انتقال میتوانند اولین نقاط ورود آلودگی به کارخانه باشند. انتقال آلودگی میتواند از طریق مواد اولیه، هوا، گردوغبار، تجهیزات حملو نقل و پرسنل اتفاق بیفتد.
۲. آسیاب، میکسر و تجهیزات انتقال
تجمع گردوغبار و ذرات ریز خوراک در آسیابها، نقالهها و الواتورها، شرایط مناسبی برای ماندگاری آلودگی ایجاد میکند. میکسر یکی از نقاط بحرانی خط تولید است؛ زیرا تجمع مواد چرب، باقیماندن خوراک در گوشهها و وجود نقاط کور میتواند باعث باقی ماندن آلودگی و انتقال آن به بچهای بعدی شود.
۳. تجهیزات حین و پس از فرآیند حرارتی
کولر، خشککن، کاندیشنر، سیستم روغنزنی و تجهیزات پس از پلت یا اکستروژن از نقاط حساس هستند؛ زیرا پس از فرآیند حرارتی، امکان آلودگی مجدد وجود دارد.
چه زمانی باید خط تولید پاکسازی و ضدعفونی شود؟
یک برنامه ثابت مانند ضدعفونی هفتگی یا ماهانه برای همه کارخانهها وجود ندارد. زمانبندی باید بر اساس ارزیابی ریسک، نوع خوراک تولیدی، مواد اولیه مصرفی، سابقه آلودگی، طراحی خط و نتایج پایش تعیین شود.
عواملی که نیاز به پاکسازی یا ضدعفونی هدفمند را افزایش میدهند شامل موارد زیر هستند:
- مشاهده یا تأیید آلودگی میکروبی
- ورود مواد اولیه مشکوک
- تجمع زیاد گردوغبار و بقایای خوراک
- تعمیرات و باز شدن تجهیزات
- توقف طولانی خطوط
- تولید خوراک با مواد اولیه پرریسک مانند پودر گوشت و پودر ماهی
- تغییر محصول، تغییر گونه یا تغییر نوع خوراک
A-Clean در برنامه ضدعفونی خطوط تولید خوراک دام، طیور و آبزیان چه جایگاهی دارد؟
A-Clean یکی از محصولات شرکت سپهر سامان فرتاک است که با هدف کاهش بار میکروبی خوراک، کمک به حفظ کیفیت پودر گوشت و پودر ماهی و ضدعفونی خطوط تولید خوراک طراحی شده است. ترکیبات اصلی این محصول شامل پارافرمالدئید و اسید پروپیونیک است.
این دو ترکیب از مسیرهای مختلف به کنترل آلودگی کمک میکنند. پارافرمالدئید با ایجاد اختلال در ساختار و فعالیت طبیعی سلولهای میکروبی، باعث غیرفعال شدن آنها میشود. اسید پروپیونیک نیز با ایجاد شرایط نامناسب برای رشد و فعالیت میکروارگانیسمها، به کنترل باکتریها و قارچها کمک میکند.
مطالعه بیشتر: نقش فرمالدهید در ضدعفونی خوراک
استفاده همزمان از این دو ترکیب باعث میشود A-Clean از چند مسیر مختلف در جهت کاهش بار میکروبی خوراک و کنترل آلودگی در خطوط تولید عمل کند. برای اطمینان از اثربخشی برنامه ضدعفونی نیز بهتر است وضعیت آلودگی خط تولید قبل و بعد از مصرف، با نمونهبرداری و آزمایشهای میکروبی بررسی شود.
آشنایی بیشتر با ایکلین
چگونه اثربخشی ضدعفونی را بررسی کنیم؟
ارزیابی موفقیت برنامه ضدعفونی نباید تنها بر اساس مشاهده ظاهری تجهیزات انجام شود.
روشهای ارزیابی شامل:
- نمونهبرداری سطحی (Swab)
- شمارش کلی میکروبی
- بررسی اختصاصی سالمونلا
میباشد.
جمعبندی:
در مجموع، A-Clean با ترکیب پارافرمالدئید و اسید پروپیونیک به کاهش آلودگی میکروبی خوراک و خطوط تولید کمک میکند. این محصول میتواند در کنار یک برنامه منظم پاکسازی و ضدعفونی، برای کنترل بهتر آلودگی در کارخانه خوراک مورد استفاده قرار گیرد. برای اطمینان از نتیجه، بهتر است اثربخشی برنامه با نمونهبرداری و آزمایشهای میکروبی بررسی شود.
خلاصه نکات کاربردی
| موضوع | نکات کلیدی |
|---|---|
| چرا ضدعفونی خط مهم است؟ | جلوگیری از ماندگاری و انتقال آلودگی بین بخشهای مختلف خط |
| مهمترین عامل ایجاد مشکل | تجمع خوراک، گردوغبار و رطوبت در تجهیزات |
| نقاط حساس | میکسر، الواتور، کانوایر، کولر، خشککن، مخازن و تجهیزات بعد از حرارت |
| اصل اول نظافت | ابتدا بقایای خوراک و گردوغبار حذف شوند |
| روش مناسب خطوط خشک | نظافت خشک و استفاده از مکش صنعتی |
| شستو شوی مرطوب | فقط در تجهیزاتی که قابلیت شستو شو و خشکشدن کامل دارند |
| ضدعفونی شیمیایی | بعد از تمیزشدن سطح و طبق دستور مصرف ماده |
| خط خوراک آبزیان | توجه ویژه به خشککن، کولر، سیستم روغنزنی و تجهیزات پس از اکستروژن |
| کنترل نتیجه | بازدید چشمی و در صورت نیاز نمونهبرداری میکروبی |
| جایگاه A-Clean | A-Clean میتواند بهعنوان بخشی از برنامه پاکسازی و ضدعفونی کارخانه برای کمک به کاهش بار میکروبی خوراک و خطوط تولید استفاده شود. |
برای خط تولید خود راهنمایی میخواهید؟
