فاکتور کیفیت پلت یا Pellet Quality Factor یکی از اصطلاحات مرسوم در دانش فرآوری خوراک است. این شاخص در واقع ویژگی هر یک از ترکیبات خوراک و میزان تاثیر هر یک از آن ها در کیفیت فیزیکی خوراک پلت است. با استفاده از این شاخص می توان کیفیت فیزیکی خوراک تولید شده را در هنگام فرمولاسیون ارزیابی و پیش بینی نمود. بنابراین بهتر است جیره نویسان جهت کارخانجات خوراک یا تولید کنندگان با این اصطلاح آشنا باشند.
اثر فرمول بر کیفیت فیزیکی خوراک پلت
بررسی ها نشان داده اند که فرمول خوراک در حدود 40 درصد در کیفیت فیزیکی خوراک پلت موثر است. این میزان در کنار عوامل دیگر نظیر اندازه ذرات، کاندیشنر، دای، خنک کننده و آسیاب، بالاترین درصد را به خود اختصاص داده است. ضمن اینکه نخستین گام برای داشتن خوراک پلت با کیفیت، با فرمولاسیون مناسب برداشته می شود. چرا که مواد مغذی رفتارهای متفاونی را در قوام بخشی به خوراک پلت ایفا می کنند.
پیش از این در مقاله زیر به این موضوع پرداخته شده است.
فاکتور کیفیت پلت یا PQF خوراک چیست؟
شاخص کیفیت خوراک پلت توسط شرکت های تجاری و بر اساس تجربیات تولید خوراک پلت ارائه شده است و در واقع یک ضریب کمی است که نقش هر خوراک را در شکل گیری فیزیکی خوراک پلت نشان می دهد. یک خوراک پلت به طور معمول PQF بین 0 تا 10 را دارد که بیشتر خوراک ها عدد نهایی بین 4 تا 6 دارند. معمولا اگر PQF کمتر از 4.5 باشد کیفت فیزیکی پلت مطلوب نخواهد بود و اگر در حدود 5.5 باشد، کیفیت فیزیکی خوراک مناسب خواهد بود.
PQF منابع خوراک دام و طیور
PQF منابع خوراک مختلف متفاوت است. چرا که هر یک ویژگی های فیزیکی و شیمیایی مختلفی دارند. در ادامه به اثر هر یک از آن ها می پردازیم.
اثر چربی ها بر کیفیت پلت
PQF چربی ها و روغن ها معمولا منفی است و عددی در حدود -40 می باشد. بنابراین چربی ها باعث کاهش کیفیت فیزیکی خوراک پلت می شوند. چرا که با داشتن خاصیت آب گریزی مانع همچسبی بخش های خوراک می شوند. همچنین باعث لغزیدن خوراک در دای شده که این مسئله نیز در کاهش کیفیت پلت موثر است.
اثر نشاسته بر کیفیت پلت
PQF نشاسته ها مثبت است. چرا که نشاسته با ژلاتینه شدن باعث شکل گیری ماتریکس فیزیکی می شود. در واقع با توجه میزان بالای نشاسته در خوراک، این بخش از آنالیز جیره نقش مهمی را در شکل گیری پلت ایفا می کند. معمولا PQF منابع نشاسته مانند ذرت در حدود 5 می باشد. اگرچه باید توجه داشت که بهره گیری از حداکثر پتانسیل نشاسته در شکل گیری فیزیکی خوراک نیازمند داشتن فرایند کاندیشنینگ مناسب است.
اثر کربوهیدرات های محلول بر کیفیت پلت
PQF منابع پلی ساکاریدی محلول نظیر پکتین، بتاگلوکان و زایلان ها معمولا بالا است. اما در هنگام استفاده از این منابع به خصوص در خوراک طیور باید مراقب اثرات ضد تغذیه ای آن ها بود. به عنوان مثال تفاله مرکبات PQF در حدود 7 دارد.
اثر پروتئین بر کیفیت فیزیکی پلت
PQF منابع پرتئینی نظیر کنجاله سویا بسته به نوع (حیوانی یا گیاهی) متفاوت است. آن ها اثر متفاوتی را بر کیفیت فیزیکی خوراک پلت دارند. معمولا تاثیر منابع گیاهی مثبت تر است. به عنوان مثال کنجاله سویا PQF در حدود 4 دارد. اما این رقم در پودر گوشت به دلیل وجود میزان بالای چربی کمتر می باشد. اگرچه این شاخص بسته به نوع پیش فراوری منابع نیز موثر است. به عنوان مثال کنجاله سویا در صورت بیش فراوری یا سوختن در هنگام روغن کشی تاثیر کمتری را در شکل گیری خوراک پلت دارد.
اثر فیبر بر کیفیت فیزیکی پلت
PQF فیبرها (نامحلول نظیر سلولز و لیگنین نیز بسته به میزان در فرمول و نحوه فرآوری آن متفاوت است. اگر ذرات آن ها ریز باشد معمولا نقش منفی آن ها کمتر می شود، اما ذرات درشت می توانند باعث کاهش شکل گیری شبکه ی ژلاتینی نشاسته و کیفیت خوراک پلت شوند. همچنین ذرات فیبر ریز شده ممکن است با ایجاد اصطکاک در دای باعث بهبود کیفیت پلت شوند.
اثر رطوبت بر کیفیت فیزیکی پلت
اگرچه رطوبت در فرمول خوراک در نظر گرفته نمی شود، اما افزودن رطوبت به خوراک تا حدی که موجب لغزندگی خوراک در دای نشود می تواند کیفیت فیزیکی پلت را بهبود بخشد.
اثر پلت بایندرها بر کیفیت فیزیکی پلت
PQF پلت بایندرها بسیار متفاوت است. به عنوان مثال بنتونیت ها بسته به سدیمی یا کلسیمی بودن، اندازه ذرات، نوع عمل آوری و خلوص کانی، متفاوت هستند. اما در میان پلت بایندرهای مختلف کمترین PQF را دارند. پلت بایندرهای غیر رسی نیز بسیار متنوع هستند. لیگنوسولفنات رقم PQF حدود 25 دارد.
بررسی های بخش تحقیق و توسعه شرکت سپهرسامان در اثر پلت بایندر غیر رسی A-Bind بر کیفیت فیزیکی خوراک پلت که در بیش از 30 کارخانه متفاوت در سطح کشور انجام شده است نشان داد که این شاخص برای A-Bind در حدود 70 می باشد. بنابراین با مصرف میزان اندکی از این محصول (بین 0.15 تا 0.3 درصد کل جیره) می توان PQF کل خوراک یا FPQF (Feed Pellet Quality Factor) را با کمترین هزینه بهبود بخشید.
